13 lutego 2025 roku Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał wyrok w sprawie C-472/23 (Lexitor sp. z o.o. przeciwko Alior Bank S.A.), który może wpłynąć na polski rynek kredytowy. Orzeczenie odnosi się do sankcji kredytu darmowego (SKD) i dotyczy obowiązków informacyjnych kredytodawców wobec konsumentów.
Sprawa trafiła do TSUE na skutek wniosku prejudycjalnego złożonego przez Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy, który rozpatrywał sprawę dotyczącą kredytu konsumenckiego. Wątpliwości sądu dotyczyły interpretacji przepisów unijnych w trzech kluczowych aspektach:
1. Czy zawyżona RRSO oznacza naruszenie obowiązku informacyjnego banku?
Sąd odsyłający zapytał, czy podanie zawyżonej rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania (RRSO) w umowie kredytowej, wynikające z późniejszego uznania niektórych klauzul za nieuczciwe, oznacza naruszenie obowiązku informacyjnego banku wobec konsumenta.
TSUE wskazał, że obowiązek podania prawidłowej RRSO dotyczy momentu zawarcia umowy i jest obliczany przy założeniu, że umowa będzie obowiązywać przez cały uzgodniony okres. Jeśli po podpisaniu umowy sąd uzna niektóre postanowienia za nieuczciwe, a przez to pierwotnie wskazana RRSO okaże się zawyżona, nie oznacza to automatycznie, że bank naruszył przepisy.
2. Czy niejasne zasady zmiany opłat w umowie naruszają prawa konsumenta?
Drugie pytanie dotyczyło tego, czy wystarczające jest ogólne wskazanie w umowie sytuacji, w których bank może podwyższyć opłaty, jeśli kredytobiorca nie ma realnej możliwości samodzielnej ich weryfikacji.
Trybunał uznał, że jeśli umowa nie precyzuje jednoznacznych i mierzalnych zasad, według których bank może podwyższać opłaty, konsument nie jest w stanie ocenić, czy zmiany są uzasadnione ani jaki mają wpływ na jego zobowiązania. W takim przypadku dochodzi do naruszenia obowiązku informacyjnego banku, co może podważać ważność takiej klauzuli.
TSUE podkreślił, że sądy krajowe powinny badać, czy konsument mógł w momencie podpisywania umowy ocenić możliwe zmiany kosztów kredytu. Samo wskazanie maksymalnego progu wzrostu opłat nie jest wystarczające, jeśli sposób ich naliczania opiera się na wskaźnikach trudnych do zweryfikowania.
3️ Czy jednolita sankcja za naruszenie obowiązków informacyjnych banku jest zgodna z prawem unijnym?
Trzecie pytanie dotyczyło zgodności polskich przepisów z prawem unijnym w zakresie sankcji za naruszenie obowiązków informacyjnych. W Polsce jedyną przewidzianą sankcją jest uznanie kredytu za darmowy (bez odsetek i dodatkowych opłat), niezależnie od skali naruszenia.
TSUE stwierdził, że dyrektywa 2008/48/WE nie sprzeciwia się takiemu rozwiązaniu, o ile kara jest skuteczna, proporcjonalna i odstraszająca. Państwa członkowskie mogą samodzielnie określać sankcje, ale muszą one zapewniać odpowiednią ochronę konsumentów. W związku z tym polskie przepisy w zakresie SKD są zgodne z prawem unijnym.
Co oznacza wyrok TSUE dla kredytobiorców?
Orzeczenie TSUE wzmacnia pozycję konsumentów w sporach z bankami i wyznacza jasne wytyczne dla sądów krajowych w sprawach dotyczących SKD. Kredytobiorcy, którzy zostali niewłaściwie poinformowani o kosztach kredytu, mogą domagać się uznania kredytu za darmowy i odzyskania niesłusznie pobranych opłat.
Banki będą musiały dostosować swoje umowy, aby zapewnić większą transparentność zapisów dotyczących opłat oraz RRSO. W przeciwnym razie mogą zostać ukarane utratą prawa do naliczania odsetek i dodatkowych kosztów.
Co zrobić, jeśli masz kredyt konsumencki?
Jeśli posiadasz kredyt konsumencki, warto sprawdzić, czy bank prawidłowo poinformował Cię o wszystkich kosztach. W przypadku wątpliwości możesz skorzystać z pomocy specjalistów, którzy przeanalizują Twoją umowę pod kątem zgodności z wyrokiem TSUE i ewentualnych roszczeń wobec banku.